บทเรียนการใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ในการพัฒนาชุมชนลดเสี่ยงลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง 

โดย ธีรศักดิ์ พรหมพันใจ, อินท์ฉัตร สุขเกษม, วิมลพรรณ กมลเพ็ชร และ สมัคร เสนาสังข์ 

        ในปี 2553 ภารกิจสำคัญชิ้นหนึ่งซึ่งเป็นนโยบายที่กลุ่มโรคไม่ติดต่อ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 นครราชสีมา ต้องปฏิบัติ นั่นคือการนำเครื่องมือการพัฒนาที่เรียกว่า “แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์” มาใช้ในการผลักดันให้ชุมชนมีบทบาทในการการขับเคลื่อนเรื่องการป้องกันควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ด้วยเป็นเรื่องใหม่ การสนับสนุนด้านองค์ความรู้ก็ยังไม่มีมากนัก ทั้งเรื่องการฝึกทักษะ เอกสารคู่มือ จึงเป็นเรื่องที่เรียกได้ว่า “ท้าทายมาก..ก..ก...ก” สำหรับทีมงานของกลุ่มโรคไม่ติดต่อ

        ทำเรื่องแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ ก็ต้องคิดแบบยุทธศาสตร์ จากเอกสารเท่าที่พอจะหาได้ ผนวกกับประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้กับพื้นที่เมืองแกเมื่อปีที่แล้ว และการจัดฝึกอบรมที่ สคร. จัดให้ (บ้าง) สรุปว่า “ทำไป..เรียนรู้ไป...”

        เราเริ่มจากหาพื้นที่เป้าหมายจังหวัดละ 1 ชุมชน ในการเลือกพื้นที่ เราใช้ทุนเดิมที่มีอยู่ นั่นคือเครือข่ายตำบลที่เคยร่วมงานกันมาก่อน เริ่มจากจังหวัดชัยภูมิ เราเลือก ต.บ้านแก้ง อ.ภูเขียว ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ร่วมงานกันมาตั้งแต่ปี 2550 ในการใช้การจัดการความรู้ในการพัฒนาเครือข่าย จังหวัดบุรีรัมย์ เราเลือก ต.ผไทรินทร์ อ.ลำปลายมาศ ซึ่งเป็นเครือข่ายที่เคยเชิญมาถอดบทเรียนเรื่องมาตรการงานศพปลอดเหล้า ด้วยเห็นความมุ่งมั่นตั้งใจของท่านนายก อบต. ก็เลยตัดสินใจเชิญท่านเข้าร่วมโครงการด้วย มาถึงจังหวัดสุรินทร์ เราให้ทาง สสจ. ช่วยแนะนำพื้นที่ให้ ซึ่งก็ได้รายชื่อมาหลายพื้นที่ เนื่องจากจังหวัดสุรินทร์ มีนโยบายใช้ SRM ทุกพื้นที่ หลังจากพิจารณาแล้วเราก็เลือก ต.แคน อ.สนม เป็นพื้นที่นำร่อง และสุดท้าย จังหวัดนครราชสีมา เราดูจากเครือข่ายที่เคยร่วมงานเมื่อปีที่แล้ว ในเรื่อง Outcome Mapping จึงได้เลือก อ.โชคชัย ส่วนตำบลเป้าหมาย เดิมตั้งใจเลือก ต.ดอนไพล ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เราค่อนข้างจะสนิทสนมกับเจ้าหน้าที่ PCU ที่รับผิดชอบพื้นที่นั้น แต่หลังจากประสานแล้ว ปรากฏว่าพื้นที่ไม่พร้อม แต่เราก็ยังอยากที่จะทำงานที่โชคชัยอยู่ ด้วยเป็นพื้นที่ที่ไม่ไกลจากสำนักงานมากนัก จึงประสานไปยัง สสอ. เพื่อชักชวนเข้าร่วมโครงการ พี่บวร ผู้ช่วยสาธารณสุขอำเภอ จึงเชิญให้ไปเล่ารายละเอียดโครงการให้เจ้าหน้าที่ของแต่ละตำบลฟังก่อนตัดสินใจเข้าร่วม ซึ่งตำบลท่าจะหลุง ยินดีที่จะร่วมโครงการด้วย

        หลังจากได้พื้นที่ที่จะดำเนินการในแต่ละจังหวัดแล้ว การดำเนินงานตามแผนเราเริ่มจากการลงไปชี้แจงโครงการและทำความรู้จักกันกับทีมงานในพื้นที่ ซึ่งเราเลือกทางเข้าด้วยการประสานงานผ่านเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่รับผิดชอบพื้นที่นั้นๆ ด้วยเชื่อว่า ถ้าเป็นเรื่องเกี่ยวกับสุขภาพ การประสานงานผ่านบุคลากรสาธารณสุขน่าจะเข้าได้ง่าย ด้วยเป็นสายงานเดียวกัน และความรับผิดชอบของหน่วยงานอยู่แล้ว นั่นคือ รพสต. ต้องมีการใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ ส่วนการเชื่อมถึงภาคีที่สำคัญนั่นคือ อบต. นั้น เราคาดว่า หากเราสามารถพัฒนาแกนนำชุมชนให้สามารถจัดทำแผนงาน/โครงการ ด้วย SRM ได้แล้ว คงไม่ยากที่จะเชื่อมประสานในการขอสนับสนุนจาก อบต. เนื่องจากแต่ละตำบลมีกองทุนหลักประกันสุขภาพอยู่แล้ว

        หลังจากขั้นตอนการชี้แจงโครงการกับพื้นที่แล้ว ก็จะเป็นการสำรวจข้อมูลความรู้ ความเข้าใจ และพฤติกรรมเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรังของคนในชุมชน โดยให้แกนนำชุมชนช่วยกันคิดประเด็นที่อยากรู้ แล้วตั้งเป็นคำถาม ผนวกกับประเด็นที่ฝ่ายเราอยากรู้ จากนั้นก็ทำเป็นแบบสำรวจให้แกนนำออกสำรวจตามทุกครัวเรือน หลังจากเก็บรวบรวมข้อมูลได้ครบแล้ว ก็มาช่วยกันจัดการกับข้อมูล ช่วยกันแจงนับ แล้วสรุปเป็นภาพรวมของหมู่บ้าน เราใช้วิธีที่ไม่ซับซ้อน เพื่อต้องการให้แกนนำชุมชนทำได้และมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน

        ข้อมูลที่สรุปได้ ถูกนำมาสกัดอีกรอบเพื่อหาประเด็นที่จะนำมาใช้จุดประกายความคิด ความตระหนักในเวทีประชาคมคืนข้อมูลสู่ชุมชน ในเวทีนี้ทางพื้นที่จะเชิญตัวแทนครัวเรือนเข้ามาร่วมรับฟังข้อมูลที่ได้จากการสำรวจและร่วมแสดงข้อคิดเห็น และในขณะเดียวกันเราก็จะหาแนวร่วมที่อยากจะเข้ามาร่วมเป็นแกนนำเพิ่มเติม จากเดิมที่ส่วนใหญ่จะเป็นแกนนำ อสม. ในการขับเคลื่อนเรื่องนี้ด้วยกัน

        ในขั้นตอนต่อไปคือการจัดทำแผนของชุมชน โดยใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ (Strategic Route Map: SRM) ที่กำลังเป็นกระแสกันอยู่ตอนนี้ ซึ่งในกระบวนการจัดทำและใช้ ทีมงานตกลงร่วมกันว่า เราจะทำทั้ง 7 ขั้นตอน เพื่อเป็นการเรียนรู้ นั่นคือ

- ทุนเดิมในเรื่องความรู้ความเข้าใจในเครื่องมือแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์

    o แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ แม้ว่าจะมีนโยบายให้มีการนำมาใช้ 2-3 ปีแล้ว ในการบริหารจัดการกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบล ที่ สปสช. กำหนดเป็นเงื่อนไขให้ตำบลที่มีกองทุนนำไปใช้ แต่ละจังหวัดมีการจัดอบรมเจ้าหน้าที่ในพื้นที่และมอบนโยบาย แต่ในความเป็นจริงแทบจะไม่มีพื้นที่ใดนำไปใช้จริงจัง เรื่องนี้จึงยังเป็นเรื่องใหม่ที่ทุกคนต้องหาความรู้และทำความเข้าใจอย่างมากในการนำไปใช้ และหากจะพิจารณาเนื้อหาก็ค่อนข้างซับซ้อน คู่มือ/เอกสารที่มีอยู่ ณ เวลานั้นก็หายาก เข้าใจยาก มีภาษาที่เป็นวิชาการอยู่มาก อีกทั้งยังมีการปรับใหม่อยู่เรื่อยๆ ยังไม่นิ่ง

    o พื้นที่ 4 ชุมชนที่เราทำโครงการ มีเพียง จ.สุรินทร์ เท่านั้น ที่บุคลากรสาธารณสุขมีความรู้ เข้าใจ และมีประสบการณ์ในการนำเครื่องมือไปใช้ทำแผนของชุมชน อีกสามแห่งแทบจะไม่รู้จักเรื่องนี้เลย

    o จากการที่กรมควบคุมโรคมอบหมายให้ สคร. นำเครื่องมือนี้ไปใช้ แต่ก็มิได้เตรียมความพร้อมในด้านความรู้ ทักษะของบุคลากรมากนัก ในบทบาทของผู้ปฏิบัติจึงต้องขนขวายในการพัฒนาตนเอง เตรียมพร้อมในการนำไปใช้ ซึ่งไม่ง่ายเลยภายใต้ข้อจำกัดข้างต้น การเข้าร่วมฝึกอบรมเพียง 1-2 ครั้ง ที่หน่วยงานจัดให้ ซึ่งแต่ละครั้งจัดเพียง 2 วัน และในกระบวนก็ไม่ได้มีการฝึกมากมาย เอกสารก็ไม่มีรายละเอียดให้ทำความเข้าใจ มีเพียงแนวคิด แนวปฏิบัติหลักๆ จึงเป็นการไม่เพียงพอที่จะทำให้ทีมงานมั่นอกมั่นใจในการนำไปใช้ ทีมจึงต้องอาศัยคู่มือ/เอกสารเท่าที่มี และประสบการณ์ในการร่วมงานกับพื้นที่เมืองแก จ.สุรินทร์ เมื่อปีที่แล้ว แต่อย่างไรก็ตาม เรื่องแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ หากยังไม่ได้ลงมือปฏิบัติ ก็ยากที่จะเข้าใจจากการอ่านตำรา สิ่งที่จะช่วยได้ก็คือ การเรียนรู้จากการปฏิบัติ “ทำไปเรียนรู้ไป”

- การเข้าพื้นที่

    o ในการเข้าไปทำงานในพื้นที่ เราใช้ทางเข้าผ่านบุคลากรสาธารณสุขในพื้นที่ ใช้ความสัมพันธ์ของเครือข่ายและสายงานที่เป็นทุนเดิมในการขับเคลื่อนเรื่องนี้ต่อ

    o ประเด็นที่นำเสนอในการชักชวนเข้าร่วมโครงการคือการชี้ให้เห็นประโยชน์ของพื้นที่ เรื่อง ตอบสนองนโยบาย รพสต. และเงื่อนไขของกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบล ในการใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ อีกทั้งกระบวนการที่เราใช้จะเน้นการมีส่วนร่วมและการเรียนรู้ไปด้วยกันในทุกขั้นตอน

    o บางพื้นที่จะมีประเด็นเรื่องความขัดแย้งระหว่างนักการเมืองท้องถิ่นกับผู้นำชุมชน ซึ่งอาจจะเป็นอุปสรรคต่อการเข้าชุมชน เราควรจะระมัดระวังและหาข้อมูลในประเด็นนี้เพื่อปรับรูปแบบการประสานงานกับแต่ละภาคส่วน

- กระบวนการ

    o จากแนวคิดที่ว่า ในการทำแผน สิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งนั่นคือเรื่องของข้อมูล โดยเฉพาะการทำแผนยุทธศาสตร์ จุดอ่อน จุดแข็ง โอกาส อุปสรรค จำเป็นต้องรู้ เราจึงให้ความสำคัญในขั้นตอนของการค้นหาและพิจารณาข้อมูลทั้ง “ทุกข์” และ “ทุน” ของชุมชน ถ้าดูจากกระบวนการที่เราทำในขั้นที่ 1-3 เราจะได้ข้อมูลในการทำแผนที่ฯ ในขั้นที่ 1 – การวิเคราะห์บริบท/สถานการณ์ชุมชน และขั้นที่ 2 การกำหนดจุดหมายปลายทาง อีกทั้งจะได้ข้อมูล “ทุน” ต่างๆ ในการคิดกลยุทธ์ ในขั้นตอนที่ 3 การทำแผนที่

    o ในขั้นตอนของการทำแผนที่ฯ เรายังเจอปัญหาในเรื่องของภาษาที่ใช้สื่อกับแกนนำชุมชน ข้อความ/ศัพท์ที่ใช้เรายังไม่สามารถหาคำที่มาแทนของเดิม ซึ่งเรายึดตามเอกสาร/คู่มือของ อ.อมร เป็นหลัก ทำให้เกิดความสับสน และต้องใช้เวลาในการอธิบาย ขยายความ และหาตัวอย่างมาประกอบ ซึ่งก็ยังช่วยได้ไม่มากนัก

    o ชาวบ้านส่วนใหญ่ยังไม่คุ้นเคยกับการคิดแผน/กลยุทธ์/กิจกรรม ซึ่งค่อนข้างจะเป็นขั้นเป็นตอน ซับซ้อน แม้ว่าจะพยายามเชื่อมโยงข้อมูลที่ได้จากการรวบรวม ส่วนหนึ่งอาจจะเป็นจากกระบวนการที่มีรายละเอียดมาก ซับซ้อน คำที่ใช้เข้าใจยาก และเรื่องของเวลาในการทำความเข้าใจ ทำให้บรรยากาศค่อนข้างตึงเครียด การประชุมทำแผนแต่ละพื้นที่แต่เดิมเรากำหนดไว้พื้นที่ละ 3 วัน ซึ่งก็รู้สึกว่าค่อนข้างน้อย แต่เนื่องจากแกนนำไม่สามารถเข้าร่วมได้ด้วยมีภารกิจในการทำมาหากิน เราจึงขอต่อรองให้เหลือ 2 วัน ทำให้ทุกกิจกรรมดูจะเร่งรีบไปหมด

    o เรื่องที่ทำเป็นโจทย์ของ สคร. (โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง)  บางแห่ง ชุมชนยังไม่คิดว่าเป็นเรื่องของตนเอง กังวลว่าจะต้องเป็นคนทำ/ภาระ อีกทั้งเป็นโรคเรื้อรังที่มีกิจกรรมที่ทำอยู่แล้วเป็นงานประจำไม่ว่าจะเป็นการคัดกรองฯ เรื่องของการออกกำลังกาย ซึ่งไม่ใช่เรื่องใหม่ของชุมชน เป็นความคุ้นชิน และเป็นเรื่องการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จึงค่อนข้างยากที่จะทำให้ชุมชนคิดนอกกรอบเดิมๆ กิจกรรมที่ออกมาในแผนจึงไม่ค่อยแตกต่างจากเดิมนัก  ก็เลยต้องใช้เวลาในการพูดซ้ำ พูดย้ำ ให้เห็นถึงบทบาทหน้าที่และศักยภาพของชุมชนกันพอสมควร....

ข้อเสนอแนะ

        - จากนโยบายของกรมควบคุมโรคที่กำหนดให้แต่ละ สคร. นำ SRM ไปใช้ในพื้นที่ จังหวัดละ 1 แห่ง ซึ่ง สคร. 5 รับผิดชอบ 4 จังหวัด และกำหนดพื้นที่นำร่องในระดับหมู่บ้าน อีกทั้งเน้นการทำงานในชุมชน จากการดำเนินงานพบว่า การทำหลายพื้นที่พร้อมๆ กัน และกระบวนการมีหลายขั้นตอน ทำให้ต้องใช้ทรัพยากรทั้งคน เงิน และเวลาค่อนข้างมาก ทำให้ไม่สามารถลงลึกในแต่ละกิจกรรมได้มากนัก ทำให้การทำงานเชิงคุณภาพด้อยลง เนื่องจากต้องทำให้ทันทุกพื้นที่ จึงเห็นควรว่า น่าจะทำนำร่องเพียง 1-2 พื้นที่ เพื่อให้ได้ประสบการณ์ ทักษะ เกิดการเรียนรู้ในทุกขั้นตอนรายละเอียด แล้วจึงใช้พื้นที่ที่รู้ลึก รู้จริง เป็นพื้นที่ต้นแบบในการขยายผลในพื้นที่อื่นๆ

        - เนื่องจากเอกสาร/คู่มือที่มีอยู่ในปัจจุบันมีเนื้อหาค่อนข้างเข้าใจยาก แม้ว่าตอนนี้จะมีการจัดทำคู่มือสำหรับแกนนำชุมชน ซึ่งจัดทำโดยกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (เพิ่งมีการเผยแพร่มาไม่นานนัก) แต่ก็ยังเป็นการพูดถึงแนวคิดหลักๆ และยังไม่หลากหลายในประเด็นปัญหาสุขภาพ จึงควรมีการจัดทำคู่มือที่เข้าใจง่ายทั้งเนื้อหา ภาษาที่ใช้ โดยเฉพาะควรมีตัวอย่างประกอบให้เห็นภาพชัดอย่าง หลากหลาย บอกขั้นตอนรายละเอียด ให้เห็นทั้งวิธีคิด วิธีทำ ว่าแต่ละกลยุทธ์ แต่ละกิจกรรมมีที่มาที่ไปอย่างไร ทำไมจึงทำเช่นนั้น.... ให้เห็นความสัมพันธ์เชิงเหตุผล น่าจะเป็นประโยชน์ในการนำไปประยุกต์ใช้ได้ง่ายขึ้น


                                                               *************************************

รายงานผลนิเทศติดตามความก้าวหน้าการดำเนินงานลดเสี่ยงลดโรคไม่ติดต่อที่ดำเนินงาน ในปี 2552

วัตถุประสงค์ของการนิเทศ

เพื่อติดตามผลการดำเนินงานปี 2552 ต่อเนื่องการดำเนินงานปี 2553 ชุมชนนำร่องลดเสี่ยงลดโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูงในเขต 14

ชุมชน ม.16 บ้านสิลาทอง ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว

- ประชุมกลุ่มผู้ป่วยเบาหวาน ผู้สูงอายุทุกวันที่ 20 ของเดือนให้ความรู้และทำอาหารตัวอย่างและรับประทานอาหารร่วมกัน

- ประชาสัมพันธ์สียงตามสายให้ออกกำลังกายจันทร์ พุธ ศุกร์

- อสม.ประจำคุ้มติดตามถึงสาเหตุของการไม่ออกกำลังกาย

- มีนวัตกรรมจักรยานสำหรับผู้ป่วยและผู้สูงอายุที่เดินไม่ไหว

- ประชุมชี้แจงประชาคมหมู่บ้าน

- งานศพปลอดเหล้า โดยขึ้นป้านที่บ้านเจ้าภาพ โดยการสมัครเป็นสมาชิกงานศพปลอดเหล้า

- สรุปผลกลุ่มผู้ป่วยที่มีระดับน้ำตาลปกติ

- ทำช่องทางเดินฝ่าเท้าด้วยกะลาของผู้สูงอายุ

- ออกกำลังกายในชุมชน (บริเวณศาลา)

สิ่งที่ดำเนินการปี 2553 การใช้เครื่องมือแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ ในการจัดทำแผนหมู่บ้านลดเสี่ยงลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง บุหรี่ สุรา โดยจะทำการคัดเลือกแกนนำ ประเมินศักยภาพชุมชน คืนข้อมูลสู่ชุมโดยใช้เวทีประชาคม และดำเนินการทำแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ฉบับปฏิบัติการ

ชุมชนหมู่บ้านคลองเมือง ตำบลคลองเมือง อำเภอจักราช จังหวัดนครราชสีมา

- -จัดอบรมให้ความรู้ ลด หวาน มัน เค็ม กินอาหารให้สมส่วน

- ออกกำลังกาย โดยการรำไม้พลอง

- สวนสมุนไพร ลดเบาหวาน

- คัดกรองกลุ่มเสี่ยงค้นหาผู้ป่วยรายใหม่

- แกนนำ อสม.เยี่ยมบ้านผู้ป่วยราย ให้คำแนะนำการปฏิบัติตัว

- อสม.ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้

- ใช้สมุนไพรในการเลิกบุหรี่

- ดำเนินการอย่างต่อเนื่องขยายผล

- เข้าค่ายปรับเปลี่ยนพฤติกรรมกลุ่มเสี่ยง

ชุมชนเทศบาลปากช่อง ตำบลปากช่อง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา

- กิจกรรมการให้ความรู้ในเรื่องอาหาร ตรวจคัดกรองกลุ่มเสี่ยงอายุ 35 ปี ขึ้นไป จัดกิจกรรมการออกกำลังกายของกลุ่มเสี่ยง เป้าหมายให้กลุ่มเสี่ยงลดลง ให้เยาวชนมีส่วนร่วมในกิจกรรมการออกกำลังกายของเอกชนเพื่อลดความเสี่ยง มีการดำเนินงานต่อเนื่องจากปี 2552 จนถึงปี 2553 ในปี 2553 ยังคงมีการดำเนินงานร่วมกันกับภาคีเครือข่าย โรงพยาบาลปากช่อง เทศบาลปากช่อง อสม. ชุมชน กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มเยาวชน กลุ่มผู้สูงอายุ และกรรมการชุมชน เน้นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมรายบุคคลใช้เวลาการให้คำปรึกษา 5 ครั้งต่อเดือนต่อราย โดยใช้รูปแบบคลีนิคการให้คำปรึกษาที่สอดคล้องกับวีชีวิตของประชาชนในพื้นที่

ชุมชนบ้านน้ำพุปางวัว ตำบลคอนสาร อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ

- การดำเนินงานชุมชนลดเสี่ยง จากการกิจกรรมลดเสี่ยงลดอ้วนและนำหนักเกิน ร่วมกับภาคีเครือข่าย ชมรมพ่อค้า อสม. กำนันผู้ใหญ่บ้าน กลุ่มสตรี กลุ่มจักสาน กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มผู้สูงอายุ ปราชญ์ชาวบ้าน อบต./เทศบาล ครู กลุ่มข้าราชการ และโรงพยาบาลคอนสาร โดยมีเป้าหมายร่วมกัน คือผู้มีความเสี่ยงโรคอ้วน และนำหนักเกิน สามารถดูแลตนเองและควบคุมน้ำหนักตัวตลอดจนสามารถลดนำหนักได้ 50% ของประชากรกลุ่มเสี่ยง กลุ่มเสี่ยงไม่ป่วยเป็นโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจและโรคหลอดเลือดสมอง ประกอบด้วยการคัดกรองผู้มีภาวะเสี่ยง การดำเนินกิจกรรมเพื่อลดเสี่ยง การออกำลังกายวันจันทร์- เสาร์ ลดอาหารหวาน มัน เค็ม กิจกรรมให้ความรู้อสม. และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข มีการดำเนินการต่อเนื่อง อสม.ใช้ความรู้ที่ได้รับมาถ่ายทอดต่อสู่ชุมชนโดยการประชาสัมพันธ์ทั้งทางเสียงตามสาย และเอกสาร ทำคู่มือความรู้ไว้ที่วัด มีกลุ่มให้ความรู้ที่วัด และมีการออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุและเด็ก กลุ่มทำอาหารสุขภาพที่วัด และมีกิจกรรมให้ความรู้ผู้ประกอบการในโรงเรียนเดือนละ 1 ครั้ง

ชุมชนบ้านหนองบัวเหนือ ม. 12 ตำบลนิคม อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์

- กิจกรรมรณรงค์เบาหวานความดันโลหิตสูง กิจกรรมควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย ชุมชนลดบุหรี่ สุรา คนไทยไร้พุง เรื่องรณรงค์และป้องกันคนไทยไรพุง ส่งเสริมสร้างนิสัยการออมทรัพย์ ส่งเสริมการทำประโยชน์เพื่อชุมชุนชน ส่งเสริมอาชีพและความรู้ที่เหมาะสมแก่กลุ่มแม่บ้าน เยาวชนสร้างกิจกรรมและบทบาทหน้าที่ในชุมชน กิจกรรมในกลุ่มผู้สูงอายุ มีการปลูกฝังศีลธรรมให้กับชุมชน โดยมีเป้าหมาย คือการมีสุขภาพแข็งแรงห่างไกลโรค ชุมชนเข้มแข็งเกิดความสามัคคีในชุมชน ชุมชนมีคุณธรรม ศีลธรรม มีการดำเนินงานร่วมกับภาคีเครือข่าย คือ โรงพยาบาล เทศบาล ชุมชน ผู้นำ อสม. ร้านค้า แกนนำ มวลชน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และวัด จากโจทย์ คือคนอ้วน โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง พฤติกรรมเสี่ยงบุหรี่ สุรา อบายมุข การออกกำลังกาย อาหารและศีลธรรม จากการต่อยอดจากโครงการวิจัยโรคเบาหวาน สู่การทำงานชุมชนลดเสี่ยงลดโรค ทำให้กิจกรรมเกิดความต่อเนื่อง มีการขยายสู่คนในชุมชนครอบคลุมมากขึ้น เกิดคนในชุมชนรวมกลุ่มกันได้ มองตนเอง มองชุมชน คิดว่าทำได้ คุ้มค่ากับสิ่งที่ทำ การทำงานแล้วเกิดผล จะเกิดความภาคภูมิใจ อยากทำโครงการแก้ปัญหาต่อ เพื่อชุมชนและคนในชุมชนก็คุยกัยรู้เรื่องเป็นเรื่องเดียวกัน

ชุมชนบ้านดงยาง ม.12 ตำบลบ้านปรือ อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์

- จากโจทย์บุหรี่ สุรา กินอาหารไม่เหมาะสม ขาดการออกกำลังกาย สู่การทำงานประสานในรูปแบบภาคีเครือข่าย ได้แก่ ผู้นำชุมชน อสม. กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มเยาวชน ครูในพื้นที่ พระ และอบต. และเป้าหมายที่จะทำให้ เกิดการลดค่าใช้จ่ายในครอบครัว ลดการทะเลาะวิวาท ลดความเสี่ยงจากโรคเบาหวาน และความดันโลหิตสูง การกินอาหารที่มีคุณภาพทำให้รร่างการแข็งแรง สุขภาพดีลดเสี่ยงต่อโรคทำให้ร่างกายได้ขับถ่ายของเสียออก และเกิดความสามัคคีในชุมชน กับกิจกรรมที่ดำเนินอยู่ เช่น งานศพปลอดเหล้า รณรงค์ลดเกลือชูรสในงานส่วนรวม จัดเล่นกีฬาในงานเทศกาล ขยายสู่งานบุญปลอดเหล้า เมนูสุขภาพ ผักปลอดสารพิษรับประทานเองในครัวเรือน จัดตั้งชมรมออกกำลังกาย จัดลาดกีฬาประจำหมู่บ้าน และส่งเสริมการออกกำลังกายหลายๆรูปแบบ จากกลุ่มผู้สูงอายุสู่กลุ่มเยาวชน ไม่ใช้น้ำอัดลมในการประชุมต่างๆ ในชุมชนใช้น้ำสมุนไพรแทน ส่งเสริมการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพ ส่งเสริมการใช้สมาธิบำบัดในการคลายเครียด และสนับสนุนการปฏิบัติงานสุขภาพในเชิงรุก

 ชุมชนบ้านโอทะลัน ตำบลจรัส อำเภอบัวเชด จังหวัดสุรินทร์

- จากความคาดหวังของชุมชนในการลดค่าใช้จ่ายในครอบครัว ลดการทะเลาะวิวาท ลดความเสี่ยงจากความดัน กินอาหารที่มีคุณภาพ ทำให้ร่างแข็งแรง สุขภาพดี ลดเสี่ยงต่อโรคทำให้ร่างกายได้ขับถ่ายของเสียออก มีความสามัคคีในชุมชน โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย ผู้นำชุมชน อสม. กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มเยาวชน ครูในพื้นที่ พระ และอบต. มีการดำเนินงานให้ความรู้กับทีมแกนนำเรื่องโรคเบาหวานความดัน สู่การทำแผนแบบมีส่วนร่วมผ่านเวทีประชาคม และขยายความรู้จากกลุ่มแกนนนำที่ผ่านการอบรมสู่กลุ่มเป้าหมายที่เป็นประชาชน ควบคู่กับกิจกรรมส่งเสริมการออกกำลังกาย จัดมหกรรมสุขภาพ ส่งเสริมการบริโภคอาหารสุขภาพโดยลดการบริโภคผลชูรส รณรงค์การบริโภคผักและผลไม้ ขยายงานศพปลอดเหล้าสู่งานบวชปลอดเหล้า

รายงานการทำแผนปฏิบัติการ ลดเสี่ยง ลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง 4 ชุมชน

วัตถุประสงค์ของโครงการ

เพื่อทำแผนปฏิบัติการ ลดเสี่ยง ลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง 4 ชุมชนโดยใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์

พื้นที่ดำเนินการ

ตำบลในที่คัดเลือกเข้าร่วมโครงการจำนวน 4 เครือข่ายได้แก่

1. ชุมชนบ้านไผทรินทร์พัฒนา ตำบลผไทรินทร์ อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์

2. ชุมชนบ้านขี้ตุ่น ตำบลท่าจะหลุง อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา

3. ชุมชนบ้านหนองขุนศรี ตำบลแคน อำเภอสนม จังหวัดสุรินทร์

4. ชุมชนบ้านศิลาทอง ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ

ชุมชนบ้านหนองขุนศรี ตำบลแคน อำเภอสนม จังหวัดสุรินทร์   ประกอบด้วยขั้นตอนดังนี้

- ฉายวีดีทัศน์ตัวอย่างเพื่อฝึกการวิเคราะห์สถานการณ์ เรื่องคนเมืองบัวไม่กลัวขยะ

- การวิเคราะห์บริบท/ประเมินสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพื้นที่ โดยใช้แผนที่ความคิด (Mind map) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การนิยามเป้าประสงค์ของยุทธศาสตร์จาก SLM จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ฉบับปฏิบัติการ (SLM) /กำหนดตัวชี้วัดผลงาน (PI) และตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างตาราง 11 ช่อง จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

ชุมชนบ้านศิลาทอง ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ   ประกอบด้วยขั้นตอนดังนี้

- ฉายวีดีทัศน์ตัวอย่างเพื่อฝึกการวิเคราะห์สถานการณ์ เรื่องคนเมืองบัวไม่กลัวขยะ

- การวิเคราะห์บริบท/ประเมินสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพื้นที่ โดยใช้แผนที่ความคิด (Mind map) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การนิยามเป้าประสงค์ของยุทธศาสตร์จาก SLM จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ฉบับปฏิบัติการ (SLM) /กำหนดตัวชี้วัดผลงาน (PI) และตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างตาราง 11 ช่อง จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

ชุมชนบ้านขี้ตุ่น ตำบลท่าจะหลุง อำเภอโชคชัย จังหวัดนครราชสีมา ประกอบด้วยขั้นตอนดังนี้

- ฉายวีดีทัศน์ตัวอย่างเพื่อฝึกการวิเคราะห์สถานการณ์ เรื่องคนเมืองบัวไม่กลัวขยะ

- การวิเคราะห์บริบท/ประเมินสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพื้นที่ โดยใช้แผนที่ความคิด (Mind map) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การนิยามเป้าประสงค์ของยุทธศาสตร์จาก SLM จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ฉบับปฏิบัติการ (SLM) /กำหนดตัวชี้วัดผลงาน (PI) และตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างตาราง 11 ช่อง จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

ชุมชนผไทรินทร์พัฒนา ตำบลผไทรินทร์ อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์   ประกอบด้วยขั้นตอนดังนี้

- ฉายวีดีทัศน์ตัวอย่างเพื่อฝึกการวิเคราะห์สถานการณ์ เรื่องคนเมืองบัวไม่กลัวขยะ

- การวิเคราะห์บริบท/ประเมินสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพื้นที่ โดยใช้แผนที่ความคิด (Mind map) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การนิยามเป้าประสงค์ของยุทธศาสตร์จาก SLM จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างแผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ฉบับปฏิบัติการ (SLM) /กำหนดตัวชี้วัดผลงาน (PI) และตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน

- การสร้างตาราง 11 ช่อง จำนวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มประชาชนโดย กลุ่มภาคีโดย กลุ่มกระบวนการ กลุ่มพื้นฐาน